Personal Income Tax in Poland
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Podatnikami podatku PIT są osoby fizyczne. Polscy rezydenci są opodatkowani od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy), podczas gdy nie-rezydenci są opodatkowani od dochodów (przychodów) osiąganych na terytorium Polski. Osoba fizyczna jest uważana za polskiego rezydenta, jeśli posiada na terytorium Polski centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub, jeśli przebywa na terytorium Polski dłużej niż 183 dni w roku podatkowym (tj. kalendarzowym). Małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu. Jednakże, pod pewnymi warunkami, mogą wybrać opodatkowanie łączne, stosowane na wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym. Podatnikami PIT są też wspólnicy spółek nie posiadających osobowości prawnej, tj. spółek cywilnych i osobowych spółek handlowych: spółki jawnej, spółki partnerskiej, spółki komandytowej, spółki komandytowo-akcyjnej. Wspólnicy są opodatkowani oddzielnie – od swojego udziału w zyskach. Tak samo opodatkowani są współwłaściciele rzeczy lub praw majątkowych.
Przedmiotem opodatkowania są wszystkie rodzaje dochodu (także zyski kapitałowe) z wyjątkiem dochodów wyłączonych i zwolnionych. Przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (UPDOF) nie stosuje się np. do przychodów wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (nielegalnego handlu narkotykami), przychodów z działalności rolniczej (z wyjątkiem tzw. działów specjalnych produkcji rolnej) i z działalności leśnej, przychodów opodatkowanych podatkiem tonażowym lub podatkiem od spadków i darowizn. Zwolnione od opodatkowania są m.in. (przeważnie po spełnieniu dodatkowych warunków): niektóre dotacje z Budżetu Państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego, wartość świadczeń rzeczowych otrzymanych przez pracowników na podstawie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy (lub ich ekwiwalenty wypłacone pracownikom), zwrot kosztów podróży służbowej do określonej wysokości, niektóre rodzaje odszkodowań, włączając w to wypłaty z tytułu ubezpieczenia mienia i osób (z wyjątkiem np. odszkodowań za mienie wykorzystywane w działalności gospodarczej).
Podstawą opodatkowania jest dochód, pomniejszony o ulgi i odliczenia przewidziane w przepisach. Dochodem ze źródła przychodów jest osiągnięta w danym roku podatkowym (tj. kalendarzowym) nadwyżka przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania. Jeśli koszty uzyskania przewyższają przychody – powstaje strata z danego źródła. Strata podlega odliczeniu od dochodów uzyskanych z danego źródła przychodów w ciągu 5 kolejnych lat podatkowych (do 50 % straty rocznie). Co do zasady przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w danym roku pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Jednakże przychodami z działalności gospodarczej są kwoty należne, chociażby nie zostały faktycznie otrzymane, po odliczeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont oraz należnego podatku od towarów i usług. Kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem wydatków wymienionych jako nie podlegające odliczeniu (np. grzywien i kar pieniężnych orzeczonych w postępowaniu karnym, karnoskarbowym, administracyjnym, kosztów reprezentacji, w szczególności poniesionych na usługi gastronomiczne, zakup żywności oraz napojów, w tym alkoholowych). W odniesieniu do niektórych kategorii przychodów koszty uzyskania są wyraźnie ustalone w UPDOF – jako określona kwota (np. koszty zryczałtowane w przypadku przychodów ze stosunku pracy) lub jako określony procent przychodów (np. 50 % w przypadku przenoszenia praw autorskich, praw do wynalazków).
Do ulg i odliczeń pomniejszających dochód w celu uzyskania podstawy obliczenia podatku należą np. składki na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe), koszty korzystania z Internetu w miejscu zamieszkania podatnika do wysokości 760 PLN rocznie, darowizny na rzecz organizacji pożytku publicznego lub na cele kultu religijnego do 6 % dochodu, wydatki poniesione na zakup nowych technologii. Składki na ubezpieczenie zdrowotne (w wysokości do 7,75 % podstawy ich wymiaru) i ulga rodzinna, stanowiąca określoną kwotę na rok na dziecko, podlegają odliczeniu od podatku (zmniejszenia kwoty podatku).
Co do zasady podatek PIT jest pobierany od sumy dochodów ze wszystkich źródeł (pomniejszonej o ulgi i zwolnienia) według skali progresywnej: 19 %, 30 % i 40 % (patrz tabela stawek poniżej). Ważnym elementem kalkulacyjnym podatku jest kwota wolna od podatku wynosząca 3089 PLN, której 19 % stanowi kwota 586,85 PLN odliczana od podatku. Dochód z działalności gospodarczej może jednak (na wniosek) podlegać odrębnemu opodatkowaniu według stawki liniowej 19 % (równej stawce CIT). Ponadto, dochód (a raczej przychód) z niektórych innych źródeł jest opodatkowany odrębnie według stawek stałych, np. odsetki i dywidendy (podatek u źródła w wysokości 19 %). Dochód (a nie przychód) ze sprzedaży papierów wartościowych i instrumentów finansowych jest opodatkowany według stawki 19 %.
Tabela stawek progresywnych (2008)
Podstawa obliczenia podatku (PLN) Podatek (PLN)
Ponad Do
44490 19 % minus 586.85
44 490 85528 7866.25 plus 30 % nadwyżki ponad 44490
85 528 20177.65 plus 40 % nadwyżki ponad 85528
Podatek dochodowy od osób fizycznych jest podatkiem rocznym, lecz istnieje obowiązek uiszczania miesięcznych zaliczek (do 20 dnia następnego miesiąca) od wielu rodzajów dochodów (np. dochodu ze stosunku pracy, działalności gospodarczej, najmu). Wpłacone zaliczki pomniejszają podatek należny na koniec roku. Zaliczki od dochodu z działalności gospodarczej mogą być uiszczane kwartalnie w przypadku małych podatników (z rocznymi przychodami nie przekraczającymi 800000 EUR) i podatników rozpoczynających działalność gospodarczą. Zaliczki nie znajdują zastosowania w odniesieniu do np. dochodu z inwestycji kapitałowych, sprzedaży nieruchomości. Zaliczki są wpłacane przez podatnika (np. od dochodu z działalności gospodarczej i z najmu) lub pobierane przez płatnika (np. od dochodu ze stosunku pracy). Zeznanie roczne musi zostać złożone, a podatek roczny zapłacony w terminie do 30 kwietnia roku następnego.
Małgorzata Sęk
Fundacja Centrum Dokumentacji i Studiów Podatkowych w Łodzi
